Lễ hội Lào: một năm qua các mùa bun

Người Lào gọi lễ hội là bun — nghĩa gốc là "phúc", vì lễ hội gắn với việc tạo phúc. Lịch bun trải khắp năm theo mùa vụ và lịch Phật giáo, và đi đúng dịp là cách nhanh nhất để hiểu văn hoá này.

Tết té nước — lễ lớn nhất trong năm

• Diễn ra vào giữa tháng tư, đúng lúc nóng nhất trong năm
• Là năm mới theo lịch truyền thống
• Kéo dài vài ngày, có nơi cả tuần
• Nghi thức tắm tượng Phật bằng nước thơm
• Té nước cho nhau — mang ý nghĩa gột rửa điều không may
• Đắp tháp cát ở sân chùa
• Buộc chỉ cổ tay chúc phúc
• Người dân về quê hàng loạt — giao thông rất đông

🔴 Với khách du lịch, cần biết trước: vào dịp này thì không tránh được bị té nước khi ra đường. Nên cất giấy tờ và đồ điện tử trong túi chống nước, và mặc quần áo có thể ướt.

Luang Prabang là nơi lễ này được tổ chức quy mô nhất, với các nghi thức truyền thống giữ được đầy đủ hơn nơi khác.

Lễ hội pháo thăng thiên

• Diễn ra vào đầu mùa mưa
• Người dân làm pháo tự chế và bắn lên trời
• Ý nghĩa: xin trời cho mưa để kịp mùa vụ
• Có thi xem pháo nào bay cao nhất
• Không khí vui nhộn, nhiều trò đùa hơn các lễ khác
• Có yếu tố tín ngưỡng phồn thực — biểu tượng cầu mùa màng
• Cũng phổ biến ở vùng đông bắc Thái Lan vì cùng nền văn hoá

Đây là lễ hội cho thấy sự hoà trộn giữa Phật giáo và tín ngưỡng bản địa rõ nhất: làm ở chùa nhưng nội dung là nghi lễ cầu mưa có từ trước Phật giáo.

Mùa chay Phật giáo

• Bắt đầu vào mùa mưa, kéo dài ba tháng
• Sư sãi ở yên trong chùa, không đi xa
• Trùng với mùa cấy — có lý do thực tế là tránh giẫm lúa non
• Nhiều người giữ giới nghiêm hơn trong thời gian này
• Ít tổ chức cưới hỏi
• Là thời kỳ tĩnh lặng hơn trong năm

Lễ mãn chay và đua thuyền

• Đánh dấu kết thúc ba tháng chay
• Không khí tưng bừng trở lại sau mùa tĩnh
• Đua thuyền trên sông là hoạt động chính
• Các bản và tổ chức cử đội đua, tập luyện từ trước
• Đông người xem, không khí sôi nổi
• Diễn ra ở nhiều nơi dọc sông Mekong

Đua thuyền ở Viêng Chăn là sự kiện đông nhất: bờ sông kín người, có hội chợ và hàng quán suốt dọc bờ. Đây là dịp thành phố yên tĩnh này trở nên nhộn nhịp nhất trong năm.

Lễ thả đèn hoa đăng

• Thường tổ chức cùng dịp mãn chay
• Thả đèn làm từ lá chuối, hoa và nến xuống sông
• Ý nghĩa: tiễn điều không may đi và tạ ơn dòng sông
• Cảnh hàng nghìn đèn trôi trên sông vào đêm rất ấn tượng
• Chùa và bờ sông thắp nến sáng
• Là dịp đẹp nhất trong năm để chụp ảnh

Các bun khác trong năm

• Lễ hội tại quần thể đền cổ miền nam — thu hút đông người hành hương
• Lễ tưởng nhớ tổ tiên — cúng cho người đã khuất
• Lễ cầu mùa ở các bản nông nghiệp
• Lễ hội của các dân tộc thiểu số theo lịch riêng
• Tết dương lịch và tết Nguyên đán — cộng đồng người Hoa và người Việt
• Quốc khánh và các ngày lễ nhà nước

Với cộng đồng người Việt tại Lào, tết Nguyên đán vẫn được tổ chức đầy đủ — đây là dịp cộng đồng gặp gỡ và giữ truyền thống.

Đi Lào vào mùa lễ

• Đặt chỗ ở và vé sớm — dịp lễ lớn rất đông
• Giá dịch vụ tăng
• Giao thông liên tỉnh đông vào ngày cao điểm về quê
• Nhiều cơ quan và cửa hàng đóng cửa
• Đổi lại thấy được văn hoá sống động nhất
• Lịch lễ theo lịch truyền thống nên ngày thay đổi mỗi năm
• Kiểm lịch chính thức của năm mình đi

Lời khuyên cho người làm ăn: tránh xếp lịch họp vào tuần lễ lớn, nhất là dịp tết té nước — nhiều cơ quan nghỉ dài hơn số ngày lễ chính thức.

Lịch lễ thay đổi theo năm vì tính theo lịch truyền thống, và cách tổ chức khác nhau theo vùng. Trước khi đi, hãy kiểm với cơ quan du lịch Lào và lịch nghỉ lễ chính thức.

Lễ hội trong đời sống cộng đồng

• Bun là dịp cả bản cùng làm — góp tiền, góp công, chia việc
• Là cơ chế gắn kết cộng đồng quan trọng nhất ở nông thôn
• Người đi làm xa về quê dự lễ — dịp gia đình sum họp
• Là dịp giải quyết việc chung của bản ngoài phần nghi lễ
• Khách nước ngoài được mời dự thì nên nhận lời
• Mang chút quà hoặc góp tiền khi được mời là phép lịch sự

Với người sống và làm ăn tại Lào, mục áp chót đáng nhớ: được mời dự bun là dấu hiệu được cộng đồng chấp nhận. Từ chối vì bận có thể làm mất một cơ hội xây quan hệ khó có lại.