Người Lào khoan dung với khách chưa quen phong tục — làm sai thường được nhắc nhẹ chứ không bị trách. Nhưng vài quy tắc cơ bản giúp quan hệ khác hẳn, nhất là trong làm ăn và khi sống lâu dài.
Chào hỏi
- Kiểu chào truyền thống là chắp hai tay trước ngực và cúi nhẹ đầu
- Vị trí tay càng cao càng thể hiện kính trọng — với sư sãi thì cao nhất
- Người nhỏ tuổi chào trước
- Bắt tay cũng dùng được trong môi trường kinh doanh
- Gọi tên riêng kèm từ xưng hô lịch sự
- Học vài câu chào bằng tiếng Lào tạo thiện cảm rõ rệt
🔴 Mục cuối có tác động thật: một câu chào bằng tiếng Lào thay đổi hẳn cách người ta tiếp mình — ở chợ, ở cơ quan, với bảo vệ toà nhà. Đây là khoản đầu tư nhỏ nhất với lợi ích lớn nhất.
Quy tắc về thân thể
- 🔴 Đầu là phần thiêng nhất — không chạm vào đầu người khác, kể cả trẻ em
- 🔴 Chân là phần thấp nhất — không chỉ chân vào người, tượng Phật hay đồ vật
- Ngồi thì gập chân sang một bên, không duỗi thẳng về phía người khác
- Không bước qua người đang ngồi hoặc nằm
- Hạ thấp người khi đi qua trước mặt người lớn tuổi
- Không đặt chân lên bàn ghế
Hai quy tắc đầu là nền tảng của mọi phép tắc trong văn hoá này — trên thiêng dưới tục. Hiểu nguyên tắc này thì suy ra được phần lớn các quy tắc cụ thể khác.
Ở chùa
- Bỏ giày trước khi vào chánh điện
- Che vai và đầu gối
- Không đứng cao hơn tượng Phật khi chụp ảnh
- 🔴 Phụ nữ không chạm vào nhà sư và không đưa đồ trực tiếp — đặt xuống để sư lấy
- Không quay lưng về phía tượng Phật khi chụp ảnh cùng
- Giữ im lặng, tắt chuông điện thoại
- Cúng dường tuỳ tâm, không có mức bắt buộc
Trong nhà người Lào
- Bỏ giày trước khi lên nhà sàn hoặc vào nhà
- Chờ được mời ngồi
- Có khu vực thiêng trong nhà — không tự ý vào
- Nhận đồ mời bằng hai tay hoặc tay phải
- Nếm thử ít nhất một chút đồ được mời là phép lịch sự
- Mang quà nhỏ khi được mời tới nhà
- Khen nhà và gia đình là cách mở chuyện tốt
Giao tiếp và công việc
- 🔴 Không to tiếng — người nổi nóng là người mất mặt
- Tránh đối đầu trực tiếp — phản đối nên nói vòng
- "Để xem" có thể là cách từ chối lịch sự
- Không phê bình ai trước mặt người khác
- Kiên nhẫn — quyết định qua nhiều vòng, không vội
- Quan hệ trước, việc sau — ăn uống và trò chuyện là phần của làm ăn
- Danh thiếp đưa và nhận bằng hai tay
- Đúng giờ ở phía mình, nhưng đừng khó chịu nếu bên kia trễ
Mục thứ ba là chỗ người Việt hay hiểu nhầm và mất thời gian: không nhận được lời từ chối rõ ràng không có nghĩa là đã đồng ý. Cần đọc tín hiệu gián tiếp và xác nhận lại bằng cách khác.
Tặng quà
- Đưa và nhận bằng hai tay
- Người nhận thường không mở quà ngay trước mặt người tặng
- Đặc sản từ quê nhà luôn là lựa chọn an toàn
- Trà, cà phê, bánh kẹo phù hợp cho quan hệ công việc
- Quà cho cả tập thể thường phù hợp hơn quà riêng cho một người
- Với nhà sư: không tặng tiền trực tiếp, bỏ vào hòm công đức
- Tránh quà quá đắt tiền gây khó xử cho người nhận
Những điều nên tránh
- 🔴 Không bình luận về chính quyền hay chế độ
- 🔴 Không chụp ảnh khu quân sự hoặc nơi có biển cấm
- Không thể hiện tình cảm quá mức nơi công cộng
- Không mặc hở ở nơi tôn giáo và vùng nông thôn
- Không so sánh Lào với nước láng giềng theo hướng chê bai
- Không đùa về tôn giáo
- Không vứt rác hay hái cây trong khuôn viên chùa
- Không đi ra ngoài lối mòn ở vùng có cảnh báo bom mìn
Những điều nên làm
- Cười — là ngôn ngữ chung và rất được đón nhận
- Học vài câu tiếng Lào
- Nhận lời mời ăn uống hoặc dự lễ nếu được mời
- Tham gia múa vòng tròn khi được mời
- Nhận và giữ chỉ cổ tay vài ngày
- Kiên nhẫn với nhịp chậm
- Tôn trọng chùa và sư sãi
- Mua hàng thủ công tại làng nghề
Tổng kết ngắn gọn cho người mới: giữ giọng nhẹ, không chạm đầu, không chỉ chân, bỏ giày khi vào nhà và chùa, và cười nhiều. Nắm được năm điều này là đủ cho phần lớn tình huống.
Chuẩn mực xã hội có khác biệt theo vùng và dân tộc, và thay đổi theo thời gian. Trước khi tới sống hoặc làm ăn, hãy tìm hiểu thêm từ cơ quan đại diện Việt Nam tại Lào và người đã sống tại chỗ.
Quy tắc ứng xử quan trọng nhất ở Lào là gì?
Nguyên tắc trên thiêng dưới tục — đầu là phần thiêng nhất nên không chạm vào đầu người khác, chân là phần thấp nhất nên không chỉ chân vào người hay tượng Phật. Hiểu nguyên tắc này suy ra được phần lớn quy tắc khác.
Làm việc với người Lào cần lưu ý gì?
Không to tiếng vì người nổi nóng là người mất mặt, tránh đối đầu trực tiếp, và nhớ rằng "để xem" có thể là cách từ chối lịch sự — không nhận lời từ chối rõ ràng không có nghĩa là đã đồng ý.
Phụ nữ vào chùa ở Lào cần chú ý gì?
Che vai và đầu gối, bỏ giày, và đặc biệt là không chạm vào nhà sư cũng như không đưa đồ trực tiếp cho sư — nên đặt xuống để sư lấy.
Tặng quà gì cho đối tác Lào?
Đặc sản từ quê nhà, trà, cà phê hoặc bánh kẹo là an toàn. Đưa và nhận bằng hai tay, tránh quà quá đắt gây khó xử, và quà cho cả tập thể thường phù hợp hơn quà riêng cho một người.
