Thương mại Việt Nam – Lào: mặt hàng, cửa khẩu và logistics

Thương mại Việt Nam – Lào có quy mô đáng kể và nhiều cơ chế ưu đãi riêng mà không cặp nước nào khác trong khu vực có. Nhưng bài toán logistics qua đường đèo là ràng buộc luôn phải tính vào giá thành.

Cơ cấu hàng hoá hai chiều

Việt Nam xuất sang Lào

• Hàng tiêu dùng — thực phẩm chế biến, đồ gia dụng, mỹ phẩm
• Vật liệu xây dựng — sắt thép, xi măng, gạch men
• Máy móc thiết bị và phương tiện
• Nhiên liệu
• Phân bón và thuốc bảo vệ thực vật
• Dược phẩm

Lào xuất sang Việt Nam

• Khoáng sản
• Gỗ và sản phẩm gỗ — chịu quản lý chặt
• Nông sản — ngô, sắn, cà phê, hoa quả
• Điện qua đường dây liên kết
• Cao su

Với doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam, hàng tiêu dùng là ngách rõ nhất — thị hiếu tương đồng, khoảng cách gần, và hàng Việt đã có chỗ đứng tại thị trường Lào.

Ưu đãi thuế quan

• Cùng trong ASEAN — hưởng ưu đãi nội khối
• Có thoả thuận song phương với ưu đãi riêng cho một số mặt hàng
• Một số mặt hàng được hưởng mức ưu đãi đặc biệt
• Cần giấy chứng nhận xuất xứ đúng mẫu để hưởng ưu đãi
• 🔴 Kiểm mã hàng hoá và mức thuế trước khi ký hợp đồng
• Danh mục và mức ưu đãi thay đổi theo thời kỳ

Mục áp chót là chỗ doanh nghiệp hay mất tiền: áp sai mã hàng dẫn tới sai mức thuế và có thể bị truy thu. Nên xác nhận mã với cơ quan hải quan trước khi làm hợp đồng lớn.

Hệ thống cửa khẩu

• Đường biên giới dài, chạy qua nhiều tỉnh của cả hai nước
• Có cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính và cửa khẩu phụ
• Mỗi loại có chức năng và loại hình hàng hoá khác nhau
• Giờ mở cửa khác nhau — không phải nơi nào cũng làm việc cả ngày
• Một số cửa khẩu nằm trên hành lang kinh tế đông tây
• Có khu kinh tế cửa khẩu ở một số điểm
• 🔴 Không phải cửa khẩu nào cũng thông quan mọi loại hàng

Việc chọn cửa khẩu là quyết định có ảnh hưởng thật tới chi phí: cửa khẩu gần hơn chưa chắc rẻ hơn nếu đường xấu hoặc không thông quan được mặt hàng của mình.

Thủ tục hải quan

• Cần hợp đồng, hoá đơn, vận đơn, danh sách đóng gói
• Giấy chứng nhận xuất xứ để hưởng ưu đãi
• Giấy phép chuyên ngành với hàng có điều kiện
• Kiểm dịch với nông sản, thực phẩm, động vật
• Khai báo trên hệ thống điện tử ở các cửa khẩu chính
• Có cơ chế một cửa một lần dừng ở một số cửa khẩu
• Nên dùng đại lý hải quan có kinh nghiệm tuyến này

Với lô hàng đầu tiên, dùng đại lý quen tuyến tiết kiệm hơn nhiều so với tự làm — họ biết cửa khẩu nào nhanh, giấy tờ nào hay bị vướng và cách xử lý.

Logistics

• 🔴 Lào không có cảng biển — hàng đi biển phải qua cảng nước khác
• Cảng Việt Nam là cửa ngõ ra biển gần nhất cho miền trung và nam Lào
• Vận tải chủ yếu bằng đường bộ qua đèo — thời gian dài hơn khoảng cách
• Mùa mưa gây sạt lở và gián đoạn
• Tuyến đường sắt mở thêm lựa chọn cho hàng đi hướng bắc
• Chi phí vận chuyển chiếm tỷ trọng cao trong giá thành
• Cần tính thời gian dự phòng cho hàng có hạn sử dụng

Vị thế của Việt Nam ở mục thứ hai là cơ sở của hành lang kinh tế đông tây: hàng từ Lào ra biển qua cảng Việt Nam ngắn hơn nhiều so với vòng xuống phía nam. Đây là lợi thế địa lý có giá trị thương mại thật.

Thanh toán và tiền tệ

• Nhiều giao dịch tính bằng ngoại tệ để tránh rủi ro tỷ giá
• Có ngân hàng Việt Nam hoạt động tại Lào — thuận cho thanh toán
• 🔴 Rủi ro tỷ giá phải đưa vào hợp đồng
• Có thời điểm khó tiếp cận ngoại tệ tại Lào
• Nên có điều khoản về tỷ giá trong hợp đồng dài hạn
• Thương mại biên giới quy mô nhỏ vẫn dùng tiền mặt nhiều

Lưu ý thực tế

• Kiểm đối tác có đăng ký thật và có giấy phép kinh doanh mặt hàng đó
• Hợp đồng bằng văn bản, rõ điều khoản giao hàng, thanh toán, tranh chấp
• Kiểm mã hàng và mức thuế trước khi chốt giá
• Tính chi phí logistics theo tuyến thật, không ước theo cây số
• Dự phòng thời gian cho mùa mưa và dịp lễ lớn
• Tránh xếp lịch giao hàng vào tuần lễ tết té nước
• Liên hệ cơ quan xúc tiến thương mại để có thông tin cập nhật

Chính sách thương mại, thuế quan và tình trạng cửa khẩu thay đổi theo thời kỳ. Trước khi ký hợp đồng, hãy kiểm với cơ quan hải quan hai nước và cơ quan xúc tiến thương mại Việt Nam.